واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

691

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

رسولى نزد او فرستاد و « بمواعيد و امان او را مستظهر كرد » تا بازگردد . كمال الدين پس از بازگشت بيدرنگ بازداشت شد و باقى عمر را در زندان گذرانيد . در سند رسمى كه بدست است سخنى از لشكركشى به سغناق نرفته « 1 » . آتسز فقط مىگويد كه به هنگام دشواريها ، چون توجه نيروهاى وى به جائى ديگر معطوف و مصروف بوده ، عاصيان جند را اشغال كردند . در آغاز ماه ربيع الاول سال 540 هجرى ( ؟ ) « 2 » سرانجام آتسز توانست با لشكر عازم خوارزم شود . دشتى كه ميان خوارزم و جند ممتد است در ظرف مدت يك هفته طى شد . روز هشتم ماه لشكر به كرانهء سير دريا ( سيحون ) رسيد ، در محل سگ‌دره ، بيست فرسخى جند . اين بيست فرسخ در يك شب طى شد . روز آدينه نهم ماه ، صبحگاهان ، لشكر براى پيكار آماده شده به دروازهء شهر رسيد . و در آنجا خبر رسيد كه سرور عاصيان كه لقب خان داشته فرار برقرار اختيار كرده . عده‌اى براى تعقيب او گسيل گشتند . ديگر سران عاصيان اظهار

--> ( 1 ) - « متون » ، ص 42 - 41 ( انشاء ) . ( 2 ) - به احتمال قوى رقم اول تاريخ در نسخهء خطى ساقط شده . از مطالب بعدى پيداست كه در آن سال روز نهم ربيع الاول جمعه بوده . و از اينجا مىتوان استنتاج كرد كه صحبت از سال 542 هجرى / 1147 ميلادى درميان است . ولى در اين صورت لشكر كشى آتسز به جند مىبايست پيش از لشكركشى سوم سنجر صورت گرفته باشد . به احتمال اقوى طبق گفتهء جوينى سال 547 هجرى / 1152 در نظر است . بموجب جداول ويوستنفلد ، روز 9 ربيع الاول 547 هجرى / 14 ژوئن 1152 ميلادى شنبه بوده . ولى اختلاف يك روز ميان جداول مزبور و منابع و متون تاريخى غالبا ديده مىشود . جالب توجه است كه لشكركشى از خوارزم به جند بر خلاف معمول در موسم گرماى سال صورت گرفته .